"الحمد لله رب العالمین" را با نگاهی عمیقتر، وسیعتر، و کاملاً امروزی و قابل لمس برای تمام اقشار جامعه باز کنیم. ما در دورانی زندگی میکنیم که هم پیشرفت کردهایم، هم گم شدهایم… و این آیه، مثل چراغی وسط تاریکیِ عصر تکنولوژی، ما را به یاد اصل خودمان میاندازد.
الحمد لله رب العالمین – تفسیری برای انسان امروزی
۱. «الحمد»؛ یعنی لحظهای توقف کن… و نگاه کن!
کلمه «الحمد» فقط یک واژه مذهبی نیست؛ دعوتی است برای مکث، برای بازگشت به آگاهی.
ما انسانها، در دنیای امروز، بیشتر در حال اسکرول کردن هستیم تا تفکر کردن. دائم از خبری به خبری، از پستی به پستی، از نگرانی به نگرانی…
آیه با این کلمه شروع میکند تا بگوید:
«وایسا! نفس بکش… نگاه کن… هنوز چیزهایی هست که باید برایشان شکر کرد…»
دیدی وقتی گوشیت رو خاموش میکنی و سکوت خونه رو میشنوی، انگار یه دنیا حرف نگفته داره؟
دیدی وقتی به صدای پرندهها گوش میدی یا حتی به خواب بچهات نگاه میکنی، یه حس عجیب درونت زنده میشه؟
اون لحظات، «الحمد» رو برات معنا میکنن.
الحمد، ضد غفلت و ضد فراموشیست.
در دنیایی که سرت را با سرگرمیها پر کردهاند تا از "واقعیت" دور باشی، این واژه صدایی است که میگوید:
«ببین چه داری! نه فقط چه کم داری!»
۲. «لله»؛ یعنی همهی خوبیها، به سرچشمهای متصل است
در دنیایی که برندها، چهرهها، اینفلوئنسرها و هوش مصنوعی دارند الوهیت کاذب پیدا میکنند، آیه با صراحت میگوید:
«نه! شکر، باید برای کسی باشه که واقعاً خالقه… نه خالقِ فِیک.»
"لله" یعنی من وابستهام به منبع اصلی؛ نه به لایکها، نه به فالورها، نه به امتیاز بازیهای رایانهای، نه به هوش مصنوعی که فقط شبیه فهمیدن است.
خدا یعنی آنکه حتی اگر تو خودت را گم کرده باشی، او تو را جا نینداخته…
وقتی همهٔ جهان به ظاهر مدرن شده ولی انسان درونش تنها، ترسیده و نگران است، "لله" میگوید:
«تو متعلق به جایی هستی… گم نشدهای… تو مالک داری، ولی مالک بیادعا.»
۳. «ربّ»؛ یعنی رشددهنده، مربی، دلسوز و همراه همیشگی
در دورانی که انسانها بهجای پرورش، دارند فقط مصرف میکنند، "رب" یعنی کسی که ما را رشد میدهد.
رب یعنی:
پرورشدهندهی سلولِ جنین،
تربیتکنندهی قلب در دلِ غم،
رشددهندهی فهم در دل شب،
یادآور امید در وسط ناامیدی.
در جامعهای که مدرسه و دانشگاه بیشتر نمره میدهند تا "تربیت"، و خانوادهها وقت ندارند تا فرزندان را رشد دهند، "ربّ" یادمان میآورد:
«تو رها نشدهای. تربیت تو، همچنان ادامه دارد… از آن بالا.»
وقتی هیچکس وقت ندارد تو را بفهمد، ربّ تو دارد لحظه به لحظه تو را میسازد…
ربّ بودن خدا، یعنی مراقبتِ لحظه به لحظه.
۴. «العالمین»؛ یعنی جهان فقط تو نیستی!
در دنیایی که خودمحوری و فردگرایی بیداد میکند، و آدمها گاهی انگار فقط گوشیشان را میبینند، این کلمه فریاد میزند:
«ببین! تو تنها نیستی. جهان فقط خانه و شغل و ماشین و دغدغهی تو نیست!»
گلها، کوهها، پرندگان، کودکان آفریقا، ماهیهای اقیانوس، ذرات کوانتومی، کهکشانها…
رنجهای دیگران، زیباییهای دیگران، دعاهای دیگران…
"العالمین" یعنی ما باید از خود فراتر برویم.
از این «منِ» بسته، به سوی «ما» حرکت کنیم.
از انحصار، به شمول برسیم… از خودشیفتگی به خداشناسی.
۵. معنای نهایی برای زمانه ما:
در زمانهای که:
تکنولوژی ذهن ما را مشغول کرده؛
طبیعت دارد میمیرد؛
محبت دارد کمرنگ میشود؛
غم و استرس و سرعت، همهجا را پر کرده؛
آیهٔ "الحمد لله رب العالمین" میشود یک اذان برای بیداری:
بیدار شو انسان!
ستایش را تمرین کن، شکر را زندگی کن، مربیات را به یاد بیاور، در جهان وسعت پیدا کن!
و اگر بخواهیم جملهای ساده و قابل فهم برای تمام اقشار بنویسیم:
"الحمد لله رب العالمین" یعنی:
خدا جون، ممنونم که هنوز هستی، هنوز منو میسازی،
هنوز چیزهایی هست که بتونم بابتشون شکر کنم،
هنوز این جهان مال توئه… نه مال ماشینها و الگوریتمها.
سماع قلم
کشکول ( فرشید احمدی )